1. Haberler
  2. Yaşam
  3. Sanatçıların sosyal haklarının belirlenmesi

Sanatçıların sosyal haklarının belirlenmesi

Geçmişten günümüze kadar sanatçıların sosyal haklarına ulaşamaması sosyolojik ve kültürel yönden karşımıza sorun olarak çıkmıştır ve sanatçıların devletle arasına mesafe girmesine neden olmuştur. Gamze Gökçen konuya ilişkin şu yazıyı kaleme aldı.

featured
Player Alanı

Geçmişten günümüze kadar sanatçıların sosyal haklarına ulaşamaması sosyolojik ve kültürel yönden karşımıza sorun olarak çıkmıştır ve sanatçıların devletle arasına mesafe girmesine neden olmuştur. Türkiye’de sanatçıların sosyal haklarının yerine getirilememesinin birçok nedeni vardır. Bunlar sanat ekonomisinin , sanat hukukunun ve ülkede kültür ve sanat politikalarının çalışma alanı kısıtlı olduğundan ve bu alanda liyakatli olarak çalışan kişi sayısı az olduğundan tam olarak oturmuş bir sanat politikası yoktur. Bu yüzden her iktidara gelen siyasi yapı kendi ideolojileri doğrultusunda sanat politikası uygulamaktadır. Örneğin bir siyasi yapının kültür politikasında Osmanlı sanatı varsa, geleneksel çalışan sanatçıları sanatçı olarak kabul etmektedir. Bir başka siyasi yapının ise kültür politikası evrensel bilinçte işliyorsa, çağdaş ve modern sanatçıları sanatçı olarak kabul etmektedir. Ancak sanatçıların haklarının adil şekilde yerine getirilmesi , sanatçılara sosyal hakların verilmesi ve onların bireysel haklarını koruyabilmek için iktidarda hangi siyasi yapı varsa , sanatla ilgili sivil toplum kuruluşları ile birlikte çalışarak bir sanatçı anayasası oluşturmalıdır ve bu konuda hukuki kurallar belirlenmelidir ve uygulanmalıdır.

Sanatçıların sosyal haklarının korunması ve onların desteklenmesi için ilk olarak yapılması gereken , kültür ve turizm bakanlığı yerine kültür ve sanat bakanlığı veya sadece sanat bakanlığı olmalıdır. 1982 yılında Kültür bakanlığı Turizm ve Tanıtma bakanlığı ile birleştirilmiştir. Bakanlık 1989 yılında tekrar ayrı bir bakanlık haline getirilse de 2003 yılında tekrar Turizm bakanlığı ile birleştirilir. Turizm ticari bir alandır ve daha çok özel sektörle bağlantılı bir alandır. Örneğin otel veya seyahat gibi konularla ilgilenmektedir. Kapitalist sistemde kültürün ve sanatın turizm ile birleşmesi bir ihtiyaç değil, eğlence veya vakit geçirme alanı olarak görülmesine ve tüketimin parçası olarak görülmesine neden olmaktadır. Halbuki kültür ve sanat bizden sonraki nesillerin bu toplumu devam ettirmeleri açısından bilmeleri gereken en önemli alanlardan biridir. Ayrıca kültür ve turizmin birleşmesi sanat alanında yapılan çalışmaların yetersiz kalmasına neden olmuş sanat ve sanatçının devlet kavramından uzaklaşmasına neden olmuştur.

Sanatçıları desteklemek ve haklarını koruyabilmek için ikinci olarak, sanatçı tanımlaması yapılmalı ve sanattaki alanlar ( sahne sanatları , yaratıcı sanatlar ) gibi kategorilere ayrılmalıdır. Sanatçı tanımı yaparken kişinin sanatsal uğraşının meslek mi hobi mi olduğunun belirlenmesi, profesyonel sanatçı sayılabileceği ve hangi ürünlerin sanat eseri sayılabileceğini gibi konular ele alınmalı.

Unesco’nun tanımına göre, sanatçı eseri ortaya çıkaran veya yeniden yaratan sanata veya onlara yaratıcı ifade kazandıran herhangi bir mesleki kuruluşa bağlı olmayan ancak kendisinin sanatçı olarak tanımlanmasını isteyen , sanatı yaşam biçimi olarak kabul etmiş ve sanat yoluyla kültürün gelişimine katkısı olan kişidir. Sanat eserleri kültürel eserlerin alt dalı olarak bilinmektedir. Bir ürünün sanat eseri kabul edilebilmesi için sembolik olarak bir anlamı ve entelektüel açıdan bir niteliğe sahip olması gerekir. Sanatçı kavramının sanat eseri meydana getirme ve yorumlama kapsamında tanımlanması oldukça kapsayıcı olmakla birlikte sanat eseri eleştirel niteliği olduğundan bir ürünün sanat eseri sayılıp sayılamayacağı tartışma konusu olmuş.

Vergiler ve sosyal yardımlar açısından profesyonel sanatçı tanımı yapabilmek için ülkeler meslek birliklerine üyelik tanımlama , sanatçılardan oluşan komite veya yetkili makam tarafından tanımlama gibi farklı etkenlerden ve yöntemlerden yararlanılmaktadır. Hollanda’da bağımsız bir danışma kurulu sanatçıların toplumdaki profesyonel statülerini belirlemektedir. Meksika’da , sanat uzmanlarından oluşan komite vergilerini sanat eserleriyle ödemelerini sağlamak üzere sanatçıları belirlemektedir. İrlanda’da çeşitli vergi muafiyetlerinde sanatçıların belirlenmesinde Gelir İdaresi Temsilciler ofisi yetkili kurumdur. Bu kurum yaratıcı ve orijinal eserleri ya da kültürel anlamda fayda sağlayan eserleri belirlemektedir. ABD gelirler idaresi, faaliyetin iş gibi bir yöntemle ele alınıp, alınmadığı faaliyete ayrılan zaman ve çaba , geçmiş yıllara ait karlılık ve ticari zeka gibi kriterleri esas almaktadır. Kanada’da bu konuda birkaç yöntem işlenmektedir. Kanada Sanatçıların Statüsü Kanunu çerçevesinde profesyonel sanatçılığın belirlenmesi ve sanat alanındaki birliklere üyelik zorunlu kılınmıştır.

Kültür ve sanat politikası hakkında anayasadaki bazı maddeler yer alsa da siyasetteki, ekonomideki neoliberal yaklaşımlar devleti sanattan uzaklaşmıştır. Sanat daha çok ticaretin ,tüketimin, popüler kültürün ve özel sektörün parçası haline gelmeye başlamıştır. Bu konularla birlikte sanatçıların sosyal hakları toplumsal bir sorun olarak ortaya çıkmış ve geri planda kalmaya başlamıştır. Bu sorunları gidermek içinde kültür ve sanat politikası tekrar düzenlenmelidir.

Sanatçıların sosyal haklarının belirlenmesi
Yorum Yap