Mısır’ın gizemli toprakları, arkeoloji dünyasını bir kez daha heyecanlandıran, edebiyat ve tarihin kesiştiği benzersiz bir bulguya ev sahipliği yaptı. İspanyol ve Mısırlı araştırmacılardan oluşan ortak misyon, antik dünyanın en büyük epik anlatısı olan Homeros’un İlyada destanına ait bir papirüs parçasını, bir mumyanın içine gizlenmiş halde buldu.
Bu keşif, yalnızca bir metnin korunmuş olmasıyla değil, aynı zamanda Helenistik kültürün Nil kıyısındaki köklü izlerini ve antik çağın “geri dönüşüm” alışkanlıklarını göstermesi bakımından devrim niteliğinde bir öneme sahip.
OXYRHYNCHUS’UN SESSİZ TANIĞI: MEZAR 65 VE YERALTI GİZEMLERİ
Keşfin adresi olan Oxyrhynchus (modern adıyla El Behensa), tarih boyunca papirüs buluntularıyla ünlü bir merkez olsa da, “Mezar 65” olarak adlandırılan bölgedeki son çalışma, alışılmışın dışında bir bağlam sundu. Kahire’nin 190 kilometre güneyindeki bu bölgede, Barselona Üniversitesi ve Antik Yakın Doğu Enstitüsü tarafından yürütülen kazılar, Greko-Romen dönemine ait muazzam bir yeraltı nekropolünü gün yüzüne çıkardı.
Mezarların antik dönemde profesyonel yağmacılar tarafından talan edilmiş olmasına rağmen, arkeologlar yapısal bozulmaların arasından paha biçilemez detaylar çıkarmayı başardı.
Profesör Hassan Amer liderliğindeki ekip, mezar odalarında yalnızca cesetleri değil, aynı zamanda ölenlerin statüsünü ve inanç dünyasını simgeleyen üç ince altın levha, bir bakır parça ve canlı renklerini binlerce yıl korumuş geometrik desenli mumya bandajlarını titizlikle kaydetti.
MUMYA SARGINSINDA BİR DESTANIN İZLERİ
Keşfin kalbinde, bir mumyanın sargı katmanları arasına sıkışmış bir papirüs parçası yer alıyor. Yapılan paleografik analizler, bu metnin Homeros’un ölümsüz eseri İlyada’nın 2. Kitabı’na ait olduğunu ortaya koydu. Metnin içeriği ise oldukça manidar; destanın “Gemiler Kataloğu” olarak bilinen ve Truva Savaşı’na katılan Yunan şehir devletlerini, komutanları ve yola çıkan gemi sayılarını tek tek listeleyen o meşhur uzun pasajdan dizeler içeriyor.
Antik dünyada ezbere bilinen ve eğitimin temel taşı sayılan bu dizelerin, bir mumyanın “kartonajı” (keten ve papirüs katmanlarından oluşan koruyucu kılıfı) içinde kullanılmış olması, klasik edebiyatın o dönemdeki fiziksel yayılımını kanıtlayan en somut örneklerden biri olarak kabul ediliyor.
ANTİK ÇAĞDA EKONOMİK PRAGMATİZM VE METİNLERİN DÖNÜŞÜMÜ
Araştırmacılar, İlyada metninin mumya içine yerleştirilmesinin ardında kutsal veya sembolik bir amaçtan ziyade, antik çağın katı pragmatizminin yattığını düşünüyor. Dr. Maite Mascort ve Dr. Esther Pons Mellado’nun açıklamalarına göre, o dönemde papirüs pahalı bir malzemeydi ve artık ihtiyaç duyulmayan veya “ıskartaya çıkarılan” eski kütüphane kayıtları, vergi belgeleri ya da edebi kopyalar, defin işlemlerinde dolgu malzemesi olarak kullanılıyordu.
Bu durum, Homeros gibi devasa bir ismin en önemli eserlerinin bile, bir defin atölyesinde sıradan bir sargı malzemesine dönüşebildiğini gösteriyor. Ancak bu pratik yaklaşım, tesadüfi bir şekilde tarihin en büyük edebi arşivlerinden birinin günümüze ulaşmasını sağlayan bir zaman kapsülü işlevi görmüş oldu.
KÜLTÜREL SENTEZİN VE ROMA MISIRI’NIN YAZILI HAFIZASI
Mısır Turizm ve Tarihi Eserler Bakanlığı’ndan Şerif Fethi ve Tarihi Eserler Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Hişam El Leizy, bu bulgunun El Menya vilayetinin arkeolojik zenginliğini yeni bir seviyeye taşıdığını belirtti. Keşif, Mısır yerel gelenekleri ile Akdeniz’in Helenistik ve Roma etkilerinin nasıl iç içe geçtiğini, günlük yaşamda kullanılan dillerin ve okunan eserlerin coğrafi sınırları nasıl aştığını belgeliyor.
Oxyrhynchus’un “papirüsler kenti” olarak bilinen itibarı, bu son bulguyla birlikte edebi bir derinlik kazanırken; araştırmacılar şimdi bölgedeki diğer mumyaların sargıları altında keşfedilmeyi bekleyen başka hangi klasik eserlerin gizlendiğini araştırmaya devam ediyor.