Küresel ısınmanın yol açtığı aşırı hava olayları, bilim dünyasını daha hızlı ve güvenilir tahmin yöntemleri geliştirmeye yöneltti. Uzun yıllardır kullanılan geleneksel felaket modelleme sistemlerinin yerini almaya başlayan üretken yapay zekâ teknolojileri, yalnızca saniyeler içinde binlerce yıllık olası afet senaryoları oluşturabiliyor. Uzmanlara göre bu teknoloji, hem can kayıplarını azaltacak erken uyarı sistemlerini güçlendirecek hem de sigorta, finans ve kamu kurumlarının iklim risklerine karşı hazırlığını önemli ölçüde artıracak.
GELENEKSEL MODELLERİN SINIRLARI ORTAYA ÇIKTI
Hükümetler, sigorta şirketleri, bankalar ve enerji sektöründe faaliyet gösteren kuruluşlar uzun yıllardır doğal afetlerin oluşturabileceği ekonomik zararları hesaplamak için “felaket modellemesi” sistemlerinden yararlanıyor. Ancak fizik tabanlı geleneksel modeller, yüksek işlem gücü gerektirmesi ve hesaplamaların günler hatta haftalar sürebilmesi nedeniyle günümüzün hızla değişen iklim koşullarına ayak uydurmakta zorlanıyor.
Bilim insanları, mevcut gözlemsel hava verilerinin yaklaşık son 100 yılı kapsamasının da iklim krizinin oluşturduğu yeni riskleri öngörmede önemli bir eksiklik yarattığını belirtiyor.
ÜRETKEN YAPAY ZEKÂ BİNLERCE YILLIK SENARYO ÜRETİYOR
Araştırmacılar, bu sorunu aşmak için üretken yapay zekâ teknolojilerinden yararlanıyor. İsviçre merkezli reasürans şirketi Swiss Re bünyesindeki Fathom gibi kuruluşlar, “difüzyon modeli” adı verilen yapay zekâ sistemleriyle geçmiş bin yıllık iklim verilerini analiz ederek geleceğe yönelik on binlerce yıllık sentetik ancak fizik kurallarına uygun hava olayları oluşturuyor.
Bu yöntem sayesinde 2030 ve sonrasındaki iklim koşullarına ilişkin çok daha kapsamlı risk analizleri hazırlanabiliyor.
MAHALLE ÖLÇEĞİNDE AFET TAHMİNİ MÜMKÜN HALE GELİYOR
Yapay zekâ yalnızca daha fazla veri üretmekle kalmıyor, aynı zamanda tahminlerin çözünürlüğünü de önemli ölçüde artırıyor.
Eskiden yaklaşık 100 kilometrekarelik alanlar üzerinden yapılan analizler, yeni sistemlerle 10 kilometrekarelik çok daha dar bölgelerde gerçekleştirilebiliyor. Böylece şiddetli yağışların hangi mahalleyi, hangi caddeyi veya hangi yerleşim alanını etkileyeceği çok daha hassas şekilde hesaplanabiliyor.
AYNI ANDA BİRDEN FAZLA AFET ANALİZ EDİLEBİLİYOR
Yapay zekânın en dikkat çekici özelliklerinden biri de farklı afet türlerini eş zamanlı olarak değerlendirebilmesi.
Risk analizi şirketi Verisk tarafından geliştirilen yeni nesil modeller, kasırga, yoğun yağış ve sel gibi farklı hava olaylarını tek sistem üzerinde analiz ederek birbirleri üzerindeki etkilerini ortaya koyabiliyor. Böylece oluşabilecek toplam ekonomik zarar ve risk seviyesi çok daha gerçekçi biçimde hesaplanıyor.
Bunun yanında Moody’s gibi uluslararası kuruluşlar da uydu görüntülerini yapay zekâ ile analiz ederek orman yangınları, tayfunlar ve diğer doğal afetlerin oluşturacağı fiziksel hasarı ve sigorta maliyetlerini tahmin ediyor.
UZMANLARDAN “HALÜSİNASYON” UYARISI
Uzmanlar, yapay zekânın sunduğu avantajlara rağmen tamamen hatasız olmadığı konusunda uyarıyor.
Fathom’un Baş Bilim Sorumlusu Oliver Wing, yapay zekâ modellerinin zaman zaman fizik kurallarıyla uyuşmayan veya gerçeği yansıtmayan sonuçlar üretebildiğini belirtiyor. “Halüsinasyon” olarak adlandırılan bu durum nedeniyle geliştirilen modellerin mutlaka alanında uzman bilim insanlarının denetiminden geçirilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Buna rağmen araştırmacılar, yapay zekânın şimdiye kadar hiç yaşanmamış ancak iklim değişikliği nedeniyle gelecekte ortaya çıkabilecek “uç riskleri” hesaplayabilmesinin afet yönetiminde büyük bir dönüm noktası olduğunu ifade ediyor.
GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER İÇİN DE UMUT OLABİLİR
Sektör temsilcilerine göre yapay zekâ destekli afet modelleme sistemleri, Bangladeş ve Brezilya gibi iklim krizinden en fazla etkilenen gelişmekte olan ülkelerde daha düşük maliyetli ve daha güvenilir sigorta sistemlerinin oluşturulmasına da katkı sağlayabilir.
Uzmanlar, önümüzdeki yıllarda yapay zekânın afet tahminlerinde standart teknoloji haline gelmesini ve iklim krizine karşı küresel mücadelenin en önemli araçlarından biri olmasını bekliyor.