Son yılların en popüler beslenme yöntemlerinden biri haline gelen aralıklı orucun sağlık üzerindeki etkileri yeniden tartışılıyor. Belirli saatlerde yemek yemeyi veya haftanın bazı günlerinde uzun süre aç kalmayı temel alan yöntemin kilo vermeyi kolaylaştırdığı, metabolik sağlığı iyileştirdiği ve yaşlanmayı yavaşlatabileceği öne sürülüyor. Ancak insanlarda yapılan araştırmalar, bu iddiaların önemli bölümünün hayvan deneylerindeki kadar güçlü biçimde kanıtlanamadığını ortaya koyuyor.
Bilim insanlarına göre aralıklı oruç bazı kişilerde kilo kaybına ve tansiyon, kolesterol gibi metabolik göstergelerde iyileşmeye yardımcı olabiliyor. Buna karşılık çalışmalar, benzer düzeyde kalori kısıtlaması uygulanan klasik diyetlerle karşılaştırıldığında aralıklı orucun çoğu sağlık göstergesinde belirgin bir üstünlük sağlamadığını gösteriyor.
FARELERDEKİ SONUÇLAR İNSANLARDA TEKRARLANMADI
Aralıklı oruçla ilgili en dikkat çekici bulguların önemli bölümü hayvan deneylerinden geliyor. Farelerde yapılan çalışmalarda uzun açlık dönemlerinin yağ metabolizmasını değiştirdiği, hücrelerin hasarlı bileşenleri temizlediği otofaji sürecini etkilediği ve bazı hastalık riskleri üzerinde olumlu sonuçlar doğurabildiği gözlendi.
Ancak uzmanlar, farelerin metabolizma hızının insanlardan çok daha yüksek olduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle deney hayvanlarında uygulanan açlık sürelerinin insanlardaki aynı sürelerle doğrudan karşılaştırılması bilimsel açıdan yanıltıcı olabiliyor.
İnsan çalışmalarında ise aralıklı orucun çoğunlukla kilo kaybı sağladığı, ancak sonuçların diğer kalori kısıtlayıcı diyetlerden dramatik biçimde farklı olmadığı görülüyor. Yoğun açlık programlarında yağla birlikte yağsız vücut ve kas kütlesinin de kaybedilebilmesi ayrı bir araştırma konusu olarak öne çıkıyor.
BESLENME ARAŞTIRMALARINDA ‘NE YEDİNİZ?’ SORUNU
Araştırmacıların önündeki en büyük engellerden biri ise insanların gerçekte ne yediğinin kesin olarak belirlenememesi.
Beslenme araştırmalarında katılımcılardan çoğu zaman günlük tutmaları ve tükettikleri yiyecekleri bildirmeleri isteniyor. Ancak araştırmalar, kişilerin günlük enerji alımını yüzlerce kalori eksik bildirebildiğini ortaya koyuyor. Bazı ölçümlerde katılımcıların bildirdiği kalori miktarı ile objektif yöntemlerle hesaplanan gerçek enerji tüketimi arasında ciddi farklar tespit edildi.
Bu durum, aralıklı oruç dahil birçok beslenme modelinin insan sağlığı üzerindeki gerçek etkisinin ölçülmesini zorlaştırıyor.
AKILLI ÇATAL VE DİŞ SENSÖRLERİ DEVREYE GİREBİLİR
Bilim insanları, kişinin kendi beyanına dayanan beslenme günlüklarının yarattığı sorunu yeni teknolojilerle aşmaya çalışıyor.
Çiğneme hareketlerini algılayabilen giyilebilir sensörler, kişinin ağzına götürdüğü lokmaları takip edebilen akıllı çatallar, dişe yerleştirilen besin sensörleri ve yemekleri otomatik kaydeden kameralar geliştirilen yöntemler arasında bulunuyor.
Araştırmacılar, bu teknolojilerin kan ve idrar analizleriyle birlikte kullanılması halinde kişilerin ne zaman, ne kadar ve hangi besinleri tükettiğinin çok daha doğru biçimde belirlenebileceğini düşünüyor.
Uzmanlara göre elde edilecek daha güvenilir veriler yalnızca aralıklı oruç hakkındaki tartışmaları değil, beslenme biliminin uzun süredir yanıt aradığı birçok soruyu da daha net hale getirebilir.