Obeziteyi yalnızca bireysel irade eksikliğiyle açıklamak, modern gıda ortamının etkisini göz ardı ediyor. Bilim insanları, ultra işlenmiş gıdaların; yüksek şeker, tuz ve yağ içeriğinin yanı sıra tüketimi kolaylaştıran dokusu, aroması ve enerji yoğunluğu nedeniyle aşırı yeme davranışını tetikleyebildiğine dikkat çekiyor.
Paketli atıştırmalıklar, gazlı içecekler, hazır hamur işleri, bazı dondurulmuş ürünler ve endüstriyel tatlılar; besleyici değeri sınırlı olmasına karşın yoğun lezzet ve hızlı tüketim özellikleriyle öne çıkıyor. Bu ürünlerin yaygınlığı, sağlıklı seçeneğe erişim, fiyat ve zaman baskısı gibi toplumsal etkenlerle birleştiğinde obeziteyle mücadeleyi daha karmaşık hale getiriyor.
AYNI KALORİDE DAHA YÜKSEK YEME EĞİLİMİ
ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri’nin yürüttüğü randomize kontrollü çalışmada, katılımcılar ultra işlenmiş gıdalardan oluşan beslenme düzeninde, az işlenmiş gıdalarla hazırlanan döneme kıyasla günde ortalama 500 kalori daha fazla tüketti.
Araştırmada iki beslenme düzeninin kalori, şeker, lif, yağ ve karbonhidrat içeriği benzer tutulmasına karşın, ultra işlenmiş gıda tüketilen dönemde katılımcıların daha hızlı yediği ve kilo aldığı saptandı. Bu sonuç, gıdanın yalnızca besin değerinin değil; işlenme biçimi, dokusu ve tüketim hızının da yeme davranışında rol oynayabileceğini gösterdi.
Uzmanlar, şeker, yağ, tuz ve rafine karbonhidratların bir araya geldiği ürünlerin “aşırı lezzetli” olarak tanımlanabildiğini belirtiyor. Bu tür gıdalar, kısa sürede yoğun tat deneyimi sunarken tokluk hissinin gecikmesine ve porsiyon kontrolünün zorlaşmasına yol açabiliyor.
Ancak tüm ultra işlenmiş ürünlerin aynı etkiye sahip olduğunu söylemek mümkün değil. Ürün grubu, tüketim sıklığı, porsiyon miktarı, genel beslenme düzeni ve kişinin sosyoekonomik koşulları sağlık sonuçlarında belirleyici rol oynuyor.
Geniş kapsamlı bilimsel derlemelerde, ultra işlenmiş gıdaların yüksek tüketimi; obezite, tip 2 diyabet, kalp-damar hastalıkları, bazı ruh sağlığı sorunları ve erken ölüm riskiyle ilişkilendirildi.
Bununla birlikte uzmanlar, bu çalışmaların önemli bölümünün gözlemsel nitelikte olduğuna dikkat çekiyor. Bu nedenle “tek başına belirli bir ürün doğrudan hastalık yapar” sonucuna varmak yerine, ultra işlenmiş gıdaların yoğun olduğu beslenme düzenlerinin sağlık açısından risk oluşturduğunu vurguluyor.
ÇÖZÜM YALNIZCA BİREYSEL TERCİH DEĞİL
Sağlıklı beslenme önerileri çoğu zaman bireysel tercihlere indirgeniyor. Ancak uzmanlara göre erişilebilir fiyat, okul ve iş yerlerindeki yemek seçenekleri, ürün etiketlerinin anlaşılabilirliği ve çocuklara yönelik reklamlar da gıda tercihlerini etkiliyor.
Beslenme düzeninde sebze, meyve, kurubaklagil, tam tahıl, yoğurt, yumurta, balık ve evde hazırlanan yemeklerin payını artırmak; ultra işlenmiş ürünleri tamamen “yasaklamak” yerine tüketim sıklığını ve porsiyonunu azaltmak, daha gerçekçi bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.
KAYNAK: CNN International
