Körfez ülkeleri, artan jeopolitik gerilimler ve güvenlik tehditleri nedeniyle petrol ihracatında kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’na olan bağımlılığı azaltmak için yeni boru hattı projelerini yeniden gündeme aldı.
Enerji sektörü yetkililerine göre, olası kesintilerin önüne geçmenin en etkili yolu alternatif kara hatları oluşturmak. Ancak bu projeler yüksek maliyet, siyasi zorluklar ve uzun inşaat süreleri nedeniyle oldukça karmaşık bir süreç barındırıyor.
DOĞU-BATI HATTI GÜNDEMDE
Al Arabiya’da yer alan habere göre mevcut kriz, Suudi Arabistan’ın 1980’lerde inşa ettiği yaklaşık 1200 kilometre uzunluğa sahip Doğu–Batı petrol boru hattının stratejik önemini yeniden ortaya koydu.
Bu hat, günlük yaklaşık 7 milyon varil petrolü Kızıldeniz’deki Yanbu Limanı’na taşıyarak Hürmüz Boğazı’nı tamamen bypass ediyor. Aramco CEO’su Amin Nasser, hattın halen ‘ana ihracat güzergâhı’ olduğunu vurguluyor.
Suudi Arabistan, günlük 10,2 milyon varillik petrol üretimini daha fazla boru hattı üzerinden ihraç edebilmek için seçenekleri değerlendiriyor.
Bu kapsamda, öncelikli başlıklar arasında; Doğu–Batı Hattının kapasitesinin artırılması, yeni ihracat hatlarının inşa edilmesi ve deniz yoluna bağımlılığın azaltılması öne çıkıyor.
YÜKSEK MALİYETLER
Geçmişte benzer projeler yüksek maliyet ve siyasi engeller nedeniyle defalarca rafa kaldırılmıştı. Ancak uzmanlara göre Körfez’de artık yaklaşım değişiyor.
Atlantik Konseyi’nden Mayson Kafafi, “Artık teorik senaryolardan somut planlara geçiş var” diyerek, bölgedeki tüm aktörlerin benzer risk analizleri üzerinde çalıştığını belirtiyor.
Uzmanlara göre tek bir hat yerine, çoklu güzergâhlardan oluşan entegre bir ağ daha esnek bir çözüm olabilir; ancak bu seçenek aynı zamanda en zor olanı.
Al Arabiya’da yer alan bir analize göre, Doğu–Batı benzeri bir hattın maliyeti en az 5 milyar dolar.
Çok ülkeli projeler (Irak, Ürdün, Suriye, Türkiye güzergâhı) ise 15–20 milyar dolar civarında.
GÜVENLİK RİSKLERİ
Arap basınına göre, gündemdeki seçeneklerden biri de Hindistan’dan Körfez ülkelerine, oradan da Avrupa’ya uzanacak IMEC (India-Middle East-Europe Corridor) projesi.
Bu tür hatların uzun vadede sadece petrol ve gaz değil, farklı ticari ürünlerin taşındığı geniş ticaret koridorlarına dönüşmesi amaçlanıyor.
Ancak bu noktada da IŞİD gibi örgütlerin varlığı, güney hatlarında zorlu coğrafya ve Umman limanlarına yönelik İHA tehditleri gibi bazı güvenlik riskleri öne çıkıyor.
Uzmanlara göre kısa vadede uygulanabilir adımlar şu şekilde:
- Suudi Doğu–Batı hattının genişletilmesi
- Abu Dabi–Fuceyre hattının güçlendirilmesi
- Kızıldeniz kıyısında yeni ihracat limanlarının geliştirilmesi
NEOM projesi kapsamında inşa edilen derin liman da bu stratejinin bir parçası olabilir.
HER ŞEY HÜRMÜZ’ÜN GELECEĞİNE BAĞLI…
Enerji sektörü temsilcilerine göre nihai yatırım kararları, Hürmüz Boğazı’nın geleceğine bağlı olacak.
Bu süreçte Birleşik Krallık’ın öncülüğünde 35 ülke arasında boğazın yeniden açılması için diplomatik temaslar sürerken, uzmanlar mevcut krizin enerji politikalarında kalıcı değişimlere yol açabileceği görüşünde.
“Artık hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” değerlendirmesi, Körfez’deki yeni stratejik yönelimin en net özeti olarak öne çıkıyor.
İNGİLTERE’DEN YENİ PLAN
Öte yandan, İngiltere, küresel enerji akışının kilit noktası olan Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için uluslararası bir girişim başlatıyor.
Toplantıya yaklaşık 35 ülkenin katılması beklenirken, ABD’nin görüşmelerde yer almayacağı bildirildi.
İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper başkanlığında düzenlenecek toplantıya Fransa, Almanya, İtalya, Kanada ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler katılacak.
Görüşmelerde, bölgede seyrüsefer güvenliğinin yeniden sağlanmasına yönelik adımlar ele alınacak.
Toplantı, ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’nın güvenliğinin diğer ülkelerin sorumluluğunda olduğu yönündeki açıklamasının ardından gerçekleştiriliyor. ABD’nin toplantıya katılmaması dikkat çekti.
Avrupalı yetkililere göre planın ilk aşamasında deniz mayınlarının temizlenmesi, ikinci aşamada ise tankerlerin güvenliğinin sağlanması öngörülüyor.
Önümüzdeki haftalarda askeri planlamacıların da dahil olacağı daha kapsamlı görüşmeler yapılacak.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, boğazın yeniden açılmasının “kolay olmayacağını” belirterek, askeri güç ile diplomatik çabaların birlikte yürütülmesi gerektiğini vurguladı.
