Yüzyıllardır bilim insanları, soyut düşünme ve hayali senaryolar üretme becerisinin insan evriminin eşsiz bir ürünü olduğunu savundu. Ancak Johns Hopkins Üniversitesi araştırmacılarının gerçekleştirdiği ve prestijli Science dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu tezi kökten değiştiriyor. 2025 yılında hayatını kaybeden ve dil yeteneğiyle tanınan ünlü bonobo Kanzi, ölmeden önce dahil olduğu son deneylerde, boş kaplardan “hayali meyve suyu” içerek ve olmayan nesneleri takip ederek primat bilişinde yeni bir çığır açtı.
RASTLANTISAL DEĞİL
Araştırmanın temelini, çocukların oyuncak ayılarıyla yaptığı çay partilerine benzer bir düzenek oluşturdu. Araştırmacılar, Kanzi’nin önünde boş bir sürahiden boş bardaklara hayali meyve suyu doldurur gibi yaptı. Kanzi, ortada fiziksel bir sıvı olmamasına rağmen, “meyve suyu hangi bardakta?” sorusuna %68 gibi yüksek bir başarı oranıyla doğru bardağı göstererek yanıt verdi. Bu sonuç, rastlantısal bir seçim ihtimalinin çok üzerinde kalarak, Kanzi’nin zihninde o an orada olmayan bir nesneyi (meyve suyunu) canlandırabildiğini gösterdi.
TAKLİT DEĞİL YETENEK
Bilim insanları, Kanzi’nin sadece bir yanılsama yaşayıp yaşamadığını anlamak için deneyi bir adım öteye taşıdı. Bonoboya bir bardak gerçek meyve suyu ile bir bardak “hayali” meyve suyu sunulduğunda, Kanzi 18 denemenin 14’ünde gerçek olanı tercih etti. Bu durum, bonobonun hayali olanın farkında olduğunu ancak oyunun kurallarına uyum sağladığını kanıtladı. Uzmanlar, bu becerinin sadece taklit değil, karmaşık bir zihinsel temsil yeteneği gerektirdiğini vurguluyor.
KANZİ EZBER BOZDU
University of Kent’den Evrimsel Antropoloji uzmanı Dr. Nicholas E. Newton-Fisher, bulguların heyecan verici olduğunu belirterek, “Kanzi hayatı boyunca primat zekasına dair bildiklerimizi sorgulamamıza neden oldu. Şimdi ise hayal gücüne dair deneysel kanıtlar sunuyor” dedi. Öte yandan araştırmacılar, bu yeteneğin sadece Kanzi’ye mi özgü olduğu yoksa tüm insansı maymun türlerinde mi bulunduğu sorusunun peşinde. Şempanzelerin vahşi doğada sopaları “bebek” gibi taşıması gibi daha önceki gözlemler, hayal gücünün evrimsel ağacımızda sandığımızdan çok daha eskiye dayandığını düşündürüyor.
