ABD’nin İran’a ait bir yük gemisini alıkoyduğunu duyurmasının ardından, Washington ile Tahran arasında sağlanan ateşkesin çökebileceğine yönelik endişeler pazartesi günü hızla arttı.
ABD, geminin İran limanlarına yönelik ablukayı delmeye çalıştığını öne sürerken, Tahran bu adıma sert karşılık vereceğini açıkladı.
GERİLİM NASIL TIRMANDI?
ABD Başkanı Donald Trump, ABD’nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı aşmaya çalışan bir İran kargo gemisine saldırarak gemiye el koyduğunu açıkladı.
Trump, gemiye ‘durması için gerekli uyarıların yapıldığını,’ ancak mürettebatın ‘çağrılara kulak asmadığını’ öne sürerek, “Donanmamız geminin makine dairesini vurarak ilerlemesini tamamen durdurdu” ifadelerini kullandı.
ABD güçlerinin saldırı anında gemiye yaptığı uyarıda ise “Makine dairesini boşaltın, makine dairesini boşaltın, gemiyi etkisiz hale getirecek ateş açmaya hazırız” denildiği aktarıldı.
İran ordusu, saldırıya karşılık verileceğini duyururken, İran medyası insansız hava araçlarının ABD gemilerini hedef aldığını öne sürdü. Ancak şu ana kadar herhangi bir hasar bildirilmedi.
BASKIN ANI PAYLAŞILDI
İran’ın ‘Tosca’ adlı kargo gemisinin alıkonulmasına sert tepki vermesi sonrası, ABD Merkez Komutanlığı operasyon anına ait görüntüleri paylaştı. Videoda, ABD deniz piyadelerinin helikopterle gemiye iniş yaptığı anlar yer aldı.
CENTCOM’un X hesabından yayımlanan videoda, pazar akşamı bir ABD helikopterinin gemi üzerinde alçak uçuş yaptığı, ardından silahlı deniz piyadelerinin halatlarla gemiye indirildiği görüldü.
Açıklamada, ABD deniz piyadelerinin USS Tripoli (LHA-7) amfibi hücum gemisinden helikopterlerle havalandığı ve Umman Denizi üzerinden ilerleyerek M/V Touska adlı İran bandıralı gemiye çıkarma yaptığı belirtildi.
ATEŞKES KRİTİK EŞİKTE
Bölgede kalıcı bir barış sağlanmasına yönelik çabalar ise kırılgan bir zeminde ilerliyor. İranlı yetkililer, ABD yönetiminin ateşkes sona ermeden önce başlatmayı planladığı ikinci tur müzakerelere katılmayacaklarını duyurdu.
Bu gelişmeler, ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukayı sürdürdüğü bir dönemde yaşandı. Tahran ise birkaç gün önce küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğine uyguladığı kısıtlamayı kaldırmış, ardından yeniden devreye sokmuştu.
İRAN: “GEMİ, ÇİN’DEN GELİYORDU”
ABD ordusu, pazar günü yaptığı açıklamada İran bayrağı taşıyan bir yük gemisine, İran’ın Bender Abbas Limanı’na doğru ilerlediği sırada ateş açıldığını bildirdi.
ABD Başkanı Donald Trump ise sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Artık gemileri üzerinde tam kontrole sahibiz, içinde ne olduğunu inceliyoruz” ifadelerini kullandı.
İran ordusu ise geminin Çin’den geldiğini açıkladı. Bir askeri sözcü, ABD’nin eylemini ‘silahlı korsanlık’ olarak nitelendirerek, İran güçlerinin yakında misillemede bulunacağını ve “intikam alacağını” söyledi.
PETROL FİYATLARI SIÇRADI
Yaşanan gelişmelerin ardından petrol fiyatlarında sert yükseliş görülürken, küresel borsalarda dalgalanma yaşandı. Piyasa aktörleri, Körfez’e giriş-çıkış yapan deniz trafiğinin minimum seviyede kalacağını öngörüyor.
Tahran yönetimi, devam eden abluka, ABD’nin sert söylemleri ve ‘aşırı talepleri’ gerekçesiyle yeni barış görüşmelerine kapıyı kapattı. İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Mohammad Reza Aref, “İran petrol ihracatı kısıtlanırken başkalarına ücretsiz güvenlik sağlanamaz. Ya herkes için serbest petrol piyasası olur ya da herkes ağır bedel öder” ifadelerini kullandı.
TRUMP’TAN YENİ TEHDİTLER
Trump, daha önce yaptığı açıklamada İran’ın şartlarını kabul etmemesi halinde ülkedeki köprüleri ve enerji altyapısını hedef alacaklarını söylemişti. ABD Başkanı, temsilcilerinin ateşkesin sona ermesine bir gün kala Pakistan’ın başkenti İslamabad’a ulaşacağını belirtti.
Beyaz Saray’dan bir yetkili, ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance’in liderlik edeceğini ve heyette Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner’ın da yer alacağını ifade etti. Ancak Trump, son açıklamasında Vance’in yeni müzakerelere katılmayacağını söyledi.
Arabulucu rolü üstlenen Pakistan, gemi krizi sonrası artan gerilime rağmen görüşmelere hazırlanmayı sürdürdü. Güvenlik kaynakları, ABD’ye ait iki C-17 tipi askeri kargo uçağının İslamabad’daki bir hava üssüne iniş yaptığını ve güvenlik ekipmanları taşıdığını bildirdi.
Başkentte güvenlik önlemleri artırılırken toplu taşıma ve ağır vasıta trafiği durduruldu. Görüşmelerin yapıldığı Serena Oteli çevresine dikenli teller çekildi ve otelde kalan misafirlerden ayrılmaları istendi.
