Fransız İhtilali’nin fikir babalarından Voltaire, keskin zekası ve kalemiyle adaletsizliğe başkaldırarak akıl ve ifade özgürlüğünün en güçlü savunucusu olmuş; Charles Marie de la Condamine ise Amazon’u haritalandıran ve Dünya’nın şeklini kanıtlayan dahi bir matematikçi olarak bilim tarihine adını yazdırmıştır. Bu iki dev isim,Condamine’in bilimsel titizliği ile Voltaire’in sarsıcı düşünceleri birleşerek modern dünyanın, laikliğin ve bilimsel düşüncenin temel taşlarını döşemişlerdir. Fakat tüm bu başarılarını bir piyangoya borçlular.
DEVLETİN İNANILMAZ MATEMATİK HATASI
O dönemde ekonomik krizle boğuşan Fransa hükümeti, devlet tahvillerinin değerini artırmak için bir piyango düzenledi. Ancak Ekonomi Bakanlığı’nın kurduğu sistemde kritik bir açık vardı: Tahvil sahipleri, ellerindeki tahvilin değeri ne olursa olsun piyango bileti alabiliyordu.
Matematikçi La Condamine, bilet fiyatının tahvil değerinin binde biri olduğunu ancak büyük ikramiyenin her zaman sabit (500.000 livre) kaldığını fark etti. Yani çok düşük değerli binlerce tahvili olan bir kişi, biletleri ucuza kapatıp kazanma şansını %100’e çıkarabilirdi.
‘YATIRIM KONSORSİYUMU’KURULDU
Matematikçi La Condamine’in keşfettiği finansal açığı stratejik bir fırsata dönüştüren Voltaire, üstün ikna kabiliyetini kullanarak kısa sürede bir “yatırım konsorsiyumu” kurdu ve piyasadaki tüm düşük değerli tahvilleri toplatarak sistemin kontrolünü ele geçirdi. Grubun temel stratejisi, piyasadaki biletlerin neredeyse tamamını satın alarak şans faktörünü tamamen devre dışı bırakmak ve ikramiyeyi matematiksel bir kesinliğe bağlamaktı; nitekim bu plan kusursuz işledi ve Voltaire ile ekibi bir yıl boyunca düzenlenen her çekilişte büyük ikramiyeyi kazanarak devleti adeta düzenli bir gelir kapısına bağladı.
‘HAPSE ATAMAZSINIZ,ÇÜNKÜ YASALARI İZLEDİK!’
Hükümet, her ay aynı isimlerin ikramiye almasından şüphelenince olaya el koydu. Konu mahkemeye taşındı ancak Voltaire’in savunması günümüzdeki “etik ama yasal” tartışmalarına ışık tutacak nitelikteydi: “Biz sizin kurallarınıza göre oynadık, hatayı yapan biz değiliz.” Mahkeme, grubun lehine karar verdi ve kazanılan paralara el konulamadı.
Voltaire’in bu operasyondan payına düşen 500 bin livre (bugünün parasıyla milyonlarca dolar), ona hayatının sonuna kadar sürecek bir finansal bağımsızlık kazancı verdi. Tarihçiler, Voltaire’in sansürden korkmadan, hiçbir otoriteye boyun eğmeden yazdığı o meşhur eserlerin arkasında, bu piyango vurgunundan gelen ekonomik gücün yattığını belirtiyor.