Kanserin önlenmesine yönelik çalışmalarda dikkat çeken bir gelişme yaşandı. Oxford Üniversitesi ile biyoteknoloji şirketi Moderna tarafından geliştirilen deneysel mRNA aşısı, özellikle kalıtsal kanser riski taşıyan bireylerde bağışıklık sistemini harekete geçirerek kanser oluşumunu erken aşamada durdurmayı amaçlıyor. Araştırmacılar, ilk hasta uygulamalarının yaz aylarında başlayacağını açıkladı.
Geliştirilen yeni nesil aşı, öncelikli olarak “Lynch sendromu” adı verilen kalıtsal bir rahatsızlığa sahip kişileri koruma altına alacak. DNA’yı onarmakla görevli genlerin hasarlı olmasından kaynaklanan bu genetik durum, adeta gizli bir tehlike olarak nitelendiriliyor. Öyle ki, sadece İngiltere’de bu geni taşıdığı tahmin edilen 175 bin kişiden yalnızca yüzde 5’i durumun farkında.
Lynch sendromuna sahip bireylerin:
Hayat boyu bağırsak kanserine yakalanma riski yüzde 80 oranında artıyor.
Yumurtalık, rahim, mide ve pankreas gibi diğer ölümcül kanser türlerine yakalanma ihtimalleri çok yüksek seyrediyor.
Geliştirilen aşı, tam da bu noktada devreye girerek vücutta kanser hücreleri henüz oluşmadan, “kanser öncesi” evredeki anormallikleri tespit edip imha etmek üzere tasarlandı.
BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNE “KANSERLE MÜCADELE KILAVUZU”
mRNA teknolojisiyle üretilen aşı, geleneksel aşılardan tamamen farklı bir çalışma prensibine sahip. Vücuda doğrudan zayıflatılmış bir virüs ya da antijen vermek yerine, hücrelere bağışıklık yanıtı oluşturması için genetik talimatlar iletiyor.
Uzmanlar, aşının adeta bir “kullanım kılavuzu” gibi hareket ederek bağışıklık sistemini eğittiğini belirtiyor. Bu sayede vücudun savunma mekanizması, Lynch sendromunun tetiklediği hücre mutasyonlarını henüz kansere dönüşme fırsatı bulamadan fark edip yok edecek. Aşının koruyuculuğunu sürdürmesi için ilerleyen süreçte belirli aralıklarla hatırlatma dozlarının yapılması gerekebilecek.
GELECEKTE TÜM KANSER TÜRLERİ İÇİN UMUT IŞIĞI
Bu yaz başlatılacak ilk aşamada, hastalar üzerinde en doğru dozaj belirlenecek ve aşının güvenliği test edilecek. Çalışmanın çok merkezli ikinci aşamasının ise 2027 yılında genişletilmesi öngörülüyor.
Bilim insanları, bu aşının sadece Lynch sendromlu hastaları korumakla kalmayacağını, aynı zamanda daha önce kanser atlatmış kişilerin ikinci bir kansere yakalanmasını da önleyebileceğini vurguluyor. Araştırma ekibi, bu denemeden elde edilecek başarı ve bağışıklık verilerinin, gelecekte genetik bağlamı olmayan diğer tüm yaygın kanser türlerine karşı da koruyucu aşılar geliştirilmesinin önünü açacağını ifade ediyor.